Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie tytułowe

Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq

Ameryka Północna, Grenlandia, Grenlandia Wschodnia sie 15, 2023

Jak na grenlandzkie standardy, Tasiilaq to istna metropolia. Liczba ludności miasteczka założonego przez Duńczyków pod koniec XIX wieku lekką ręką osiąga dziś wartości czterocyfrowe. W 2023 roku wynik ten zatrzymał się na poziomie 2 725, ponad dziesięciokrotnie przewyższającym pozostałe inuickie osiedla w tej części kraju. Demograficzne statystyki nie pozostawiają więc złudzeń co do statusu Tasiilaqu, określanego stolicą Grenlandii Wschodniej.

„Chytra baba” z Tasiilaqu

Wielkomiejski charakter miasteczka bije po oczach już od portu, w którym cumuje aż kilkanaście, a może nawet kilkadziesiąt łódek, zaś położony na nabrzeżu, przy wysokiej kei magazyn sugeruje kluczowość mieściny w lokalnym łańcuchu dostaw. Tasiilaq kilka razy w roku – między czerwcem a listopadem – otrzymuje drogą morską zaopatrzeniowe zastrzyki.

Przybycie statku transportowego zakrawa o miano lokalnego święta, które mieszkańcy obchodzą w charakterze nadbrzeżnych gapiów lub wręcz śledząc drogę ładunku z własnych łodzi. Pierwsza dostawa w sezonie witana jest trzykrotnym wystrzałem armatnim, zaś ostatniej na pożegnanie machają podniebne, fajerwerkowe rozbłyski.

Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 1
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 2
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 3
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 4
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 5
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 6
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 1 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 2 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 3 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 4 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 5 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 6

Zważywszy na utrudniony dostęp do świeżych produktów, tubylcy do perfekcji opanowali sztukę mrożenia pożywienia, którą objęli także warzywa czy jajka. Co do zasady, „lokalsi” nie będą też mieli problemu z porzuceniem wykonywanej aktualnie pracy, jeśli tylko otrzymają cynk o nowej dostawie, która zawitała do jednego z dwóch okolicznych sklepów! Inaczej niż w pozostałych wioskach, w Tasiilaqu funkcjonuje nie jeden, lecz dwa markety spod znaku Pilersuisoq: mniejszy zlokalizowany jest w pobliżu portu, zaś większy – dwupoziomowy (!) – w głębi miasteczka. Czy walka o najsmakowitsze kąski odbywa się w nich z zaciekłością i sprytem godnymi „chytrej baby” z Radomia?

Centrum lokalnego turyzmu

Jeśli jakiekolwiek miejsce we wschodniej Grenlandii miałoby przedstawiać cechy turystyczne, jest to właśnie Tasiilaq. Nad boiskiem piłkarskim wyglądającym nie mniej ambitnie, niż rodzime orliki, góruje pokaźny hotel Angmagssalik, który swój szyld zawdzięcza pierwotnej nazwie miasteczka, odwołującej się do poławianego tu gatunku ryby (gromadnika).

Realia wewnątrz budynku przywodzą na myśl typowe europejskie hotele na wysokim poziomie i za równie wysoką (a nawet wyższą) cenę – cóż, że tak powiem: znikąd konkurencji. A jeśli hotelowi goście w drodze z portu zamkną oczy, nie zauważą nawet, jak bardzo ich warunki noclegowe kontrastują z rozsypującymi się, drewnianymi inuickimi chatami.

Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 7
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 8
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 9
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 10
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 11
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 12
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 13
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 14
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 15
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 7 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 8 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 9 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 10 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 11 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 12 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 13 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 14 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 15

W hotelowym lobby znajduje się niewielki sklepik z pamiątkami, który niezwykle ucieszył moją lodówkę wieścią, że istnieje coś takiego, jak magnes z Grenlandii. Ba! Nie było to jedyne w Tasiilaqu miejsce oferujące lokalne (lub chińskie, lecz opatrzone lokalnymi symbolami narodowymi) produkty, a dwa pozostałe – sklepik Navarana oraz warsztat rzemieślniczy Stunk – znajdują się w pobliżu portu.

Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 16
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 17
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 18
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 19
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 20
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 16 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 17 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 18 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 19 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 20

Tupilaki

Podobno namiętne penetrowanie spojrzeniem ich ślepi sprowadza do uszu obserwatora złowieszcze odgłosy. Grenlandzkie słowo eqqumiitsuliorneq, używane do określenia ogółu sztuki, dosłownie oznacza „wykonywanie rzeczy, które wyglądają dziwnie”. Tupilaki – wyrzeźbione z kości lub kamieni figurki mające odpędzać wrogie siły, zdają się być jego idealną egzemplifikacją. 

Niegdyś wytwarzane przez inuickich szamanów jako przestrzeń mieszkalna dla duchów, w szczególności dusz przodków (tupilak oznacza właśnie „ducha” lub „duszę przodka”) przywoływanych w celu ochraniania swego posiadacza, współcześnie stały się punktem wspólnym zainteresowań lokalnych rzemieślników i rządnych pamiątek turystów.

Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 21
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 22
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 23
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 24
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 25
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 26
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 27
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 21 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 22 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 23 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 24 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 25 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 26 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 27

Kształtną inspirację dla wykonawców magicznych figurek stanowią postaci z inuickich wierzeń, wśród których na szczególną uwagę zasługuje Matka Morza. Ponieważ żaden certyfikat materiałowy nie idzie w parze z nabyciem tupilaka, pozostaje mieć nadzieję, że zakupiona figurka nie powstała z kości wieloryba lub niedźwiedzia polarnego, których wywożenie z Grenlandii jest nielegalne

Ewentualne ryzyko związane z nieświadomym przemytem wydaje się jednak ledwie pieszczotliwym dreszczykiem emocji w porównaniu z zagrożeniem, jakie niosło ze sobą używanie tupilaków zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Częstokroć topiono je w morzu, by tupilakowy wojownik osobiście odnalazł i unicestwił wroga swego właściciela. Jeśli jednak napotkał moc większą niż ta, która go stworzyła, mógł zostać zaprogramowany zwrotnie w celu odpłacenia nadawcy. 

Jak żyć?

Kontynuując ciekawskie szwendanie się po Tasiilaqu, dotarłem do najprawdopodobniej jedynego na wschodzie Grenlandii pubu. Za jego nazwę początkowo uznałem podświetlony baner „Ammauu” nad metalowymi drzwiami, które w żadnym razie nie zapraszały do wchodzenia do środka. Przy pomocy lokalnej sieci WiFi, odebrałem jednak stosowną lekcję języka grenlandzkiego, pouczającą, że ten osobliwy zlepek literowy tak naprawdę oznaczał „otwarte”. Od tamtej pory za barowy szyld uznawałem napis „Kro” wymalowany nad framugą prowadzącą z toaletowego przedsionka do głównej sali.

Wewnątrz panował półmrok, którego podstawowym konkurentem był projektor rzutujący na ścianę obok kontuaru program na podstawie samej tylko wizji zdający się naśladować naszą „Sprawy dla reportera”. Ludzkie dramaty stanowiły więc tło barowego gwaru, a gdy odcinek dobiegł końca, jego miejsce w ramówce zastąpiła dogłębnie naturalistyczna relacja z ubojni.

Czy były to idealne okoliczności, by topić smutki w alkoholu? Obserwowanie tego, w jakim tempie na poszczególnych stolikach pojawiały się nowe zastępy butelek, przekształcając ich blaty w składy szkła kolorowego, przyprawiało mnie o dreszcze. Grenlandczycy dysponują dostępem do internetu – są więc świadomi tego, jak bardzo ich życie różni się od naszego. Niestety nierzadko lekarstwa łagodzące dysproporcje między surowymi arktycznymi warunkami a światem zachodnim są tylko dwa: alkohol i samobójstwo. Bywają stosowane łącznie, choć tylko jedna konfiguracja chronologiczna jest w tym zestawieniu możliwa. 

Paleta grenlandzkich utrapień nie zna wieku ani płci. Nad otwartymi butelkami z piwem unosiły się zarówno twarze nastolatków, jak i niejedno poorane zmarszczkami fizys, którego nigdy nie posądziłbym o tak wysokie predyspozycje do przyswajania alkoholowych trunków. Co znamienne, w barowej przestrzeni zdawały się dominować kobiety w różnym wieku, a ich udział ulegał zwiększeniu w miarę przesuwania się wstecz na osi czasu. Barman zaś reagował gwałtownym sprzeciwem na wszelkie zdjęciowe zapędy zupełnie jakby to, co wydarzyło się w tasiilackim pubie, miało nigdy nie opuścić jego murów.

Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 28
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 29
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 30
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 31
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 32
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 33
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 34
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 35
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 36
Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 28 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 29 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 30 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 31 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 32 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 33 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 34 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 35 Atrakcje w Grenlandii Wschodniej: Osada Tasiilaq - zdjęcie 36

Z ponurych rozmyślań wytrąciła mnie kobieta, która – jako jedna z niewielu tak licznie w barze zgromadzonych gości – posługiwała się językiem angielskim. Przedstawiła się jako szefowa policji w Nuuku, odwiedzająca w ramach urlopu swoich wschodniogrenlandzkich przyjaciół. Jeden z nich obchodził tamtego dnia urodziny, a niezapomnianym prezentem dla niego miało być… „Sto lat” zaśpiewane w dziwnym języku, którym posługiwali się zagraniczni przybysze. Egzotyczna ekstaza sięgała zenitu wraz z płynnym przechodzeniem przez wszystkie następujące po sobie przyśpiewki rozbudowanej wersji melodyjnych życzeń urodzinowych. Do dzisiaj nie wiem jednak, która z osób przy wskazanym stoliku była ich adresatem – wszystkie bowiem reagowały w podobnie egzaltowany sposób.

Bolesna tkanka miejska

Tasiilaq to jedyne miejsce we wschodniej Grenlandii, w którym widziałem asfaltowe drogi i prywatne auta. Nawet pas startowy kulusuckiego lotniska jest przecież żwirowy, a tamtejsze samochodowe przejawy ograniczyły się do pojazdów hotelu czy portu lotniczego. To wreszcie jedyna osada w tej części kraju pretendująca do tytułu miasteczka, a nawet miasta ze wszystkimi tego przestrzennymi i organizacyjnymi konsekwencjami, jak również bolączkami, które być może – z uwagi na położenie na skali demograficznej – są tu widoczne bardziej, niż gdziekolwiek indziej.

Źródła

  • https://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE01__BE0120/BEXSTC.px/table/tableViewLayout1/
  • https://britannica.com/place/Tasiilaq
  • https://ksiazki.wp.pl/tak-zyje-sie-na-grenlandii-lod-lud-i-mrozonki-w-sklepach-6292817840343169a
  • https://liberte.pl/niepewna-przyszlosc-grenlandii/
  • https://visitgreenland.com/about-greenland/crafts/
  • https://visitgreenland.com/about-greenland/greenlandic-tupilak/
  • https://visitgreenland.com/destinations/tasiilaq/